گشت . شهر ويران شد و همهء اهالى از پاى درآمدند « 1 » . زمستان سال 21 - 1220 ميلادى / 617 هجرى را چنگيز خان در كرانهء آمودريا ( جيحون ) گذرانيد . اين نقطه ، مانند كرانه‌هاى ديگر رودهاى بزرگ ، در نظر صحرانشينان براى قشلاق مناسب بوده . بعدها يكى از پايتخت‌هاى جغتائيان در آن نقطه پديد آمد كه « سالى سراى » نام داشت « 2 » . در طى آن زمستان و بهار بعد از آن ، وقايعى رخ داد كه براى مدتى كوتاه وضع را به سود مسلمانان دگرگون ساخت . عمليات جنگى تا آن زمان در نواحئى ، كه فقط در عهد تكش و محمد به قلمرو خوارزم ملحق شده بودند ، جريان يافته بوده و بالكل به خاك اصلى خوارزم كشيده نشده بوده . ديديم كه در ناحيهء اخير الذكر تركان خاتون مادر خوارزمشاه حكومت مىكرده و در رأس فرقهء لشكريان قرار داشته . رفتار هواخواهان وى در نواحى مسخره و تابعه يكى از علل اصلى انقراض دولت خوارزمشاه بوده ، ولى از آنجائى كه صحرانشينان در آن نواحى پهنهء كافى براى جولان داشتند ، خاك اصلى خوارزم از وجود ايشان زيان نمى - ديد . و برعكس ناحيه‌اى كه پس از سال 1204 ميلادى / 601 هجرى مورد هجوم دشمنان قرار نگرفته و ثروتهاى سرزمينهاى مسخر شده بسوى آن سرازير شده بوده ، مىبايست به رونق و شكفتگى شگرفى نايل آيد . و اين خود از سخنان ياقوت كه آن ناحيه و پايتخت آن را در سال 1219 ميلادى / 616

--> ( 1 ) - دربارهء تسخير ترمذ رجوع شود به جوزجانى ، ترجمهء راورتى ، II ، 1004 - 1005 ؛ ( چاپ ناسائو - ليس ، 344 - 343 ) ؛ جوينى ، چاپ قزوينى ، I ، 102 ، 140 . Schefer , « Chrestomatie persane » , t . II , P . ( 2 ) - شرف الدين على يزدى ، ترجمهء پتىدلاكروآ ، I ، 21 ، در چاپ كلكته ، I 38 « شالىسراى » نوشته شده .